Ούτε γκαστρωμένη δεν πρέπει να το παθαίνει τέτοιο πράγμα.
Για μένα λέω. Όλη μέρα σήμερα μου ’χει καρφωθεί να φάω μία πάβλοβα. Την πάστα λέω,
με τη μαρέγκα, την κρέμα και τις φράουλες. Εννοείται πως έχει ξανασυμβεί να
θέλω ντε και σώνει γλυκό, αλλά τέτοια εντοπισμένη επιθυμία και μάλιστα με
διάρκεια τόσων ωρών... πρώτη μου φορά! «Άντρα θέλω, τώρα τον θέλω», λέει η
λαϊκή έκφραση. Δε λέει «θέλω τον Θανάση, πάτε φωνάχτε τον μη σας πάρει ο
διάολος!».
Μυστήριο άρα το σημερινό! Πήγα, ήρθα, ανέβηκα, κατέβηκα, έκανα
και τι δεν έκανα, πλύθηκα, έφαγα, κοιμήθηκα, ξύπνησα... τα ίδια! Η πάβλοβα
σταθερά στο μυαλό μου, σε σημείο εμμονής. Και μιας και το ζαχαροπλαστείο στη
γειτονιά μου που κάνει πάβλοβες ονειρεμένες, σαν αφρό, είναι ακόμα κλειστό λόγω
διακοπών, σκέφτηκα -ποιον άλλο;- τον Στέλιο. Λέω: μπορεί να ΄μαι εντελώς
ανεπρόκοπη στο χτύπημα της μαρέγκας, αλλά ο Παρλιάρος δείχνει βήμα-βήμα πως
φτιάχνονται τα γλυκά του... οπότε διάολε, θα τα καταφέρω.
Παλιά δεν τον συμπαθούσα τον Παρλιάρο. Όχι. Με εκνεύριζε η
χειρουργική ακρίβεια στο μέτρημα των υλικών εξίσου με τους αποστειρωμένους
πάγκους του. Εγώ ήθελα να μαγειρεύω σε ακατάστατα κουζιναριά, όλο και κάτι να μου
πέφτει κάτω να το καταβροχθίζει ο σκύλος (δηλαδή τώρα πια ο γάτος, ο σκύλος είναι μακαρίτης προ πολλού), κάποιο
πάντα από τα συστατικά να το ξεχνάω και να μην μπαίνει ποτέ, να αυτοσχεδιάζω
βρε αδερφέ, με μουσικές ν' ακούγονται στη διαπασών και παγωμένες μπύρες να
πηγαινοέρχονται μαζί με αγαπημένους φίλους, ανάκατους με πρώην κι υποψήφιους γκόμενους,
όλοι τους με πλατιά χαμόγελα.
Ε μετά βέβαια, τα χρόνια πέρασαν, ο συνωστισμός τα βράδια
στο σπίτι μου αραίωνε ολοένα και πιο πολύ και κάπως έτσι άρχισα κι εγώ να
εκτιμώ το αποτέλεσμα της μαγειρικής παύλα ζαχαροπλαστικής περισσότερο από την όλη
διαδικασία. Όπως δηλαδή και την τάξη μες στο σπίτι, έναντι του παλαιότερου
χάους, όπως ακριβώς το μαόνι συγκριτικά με το πεύκο, αν πρόκειται για φέρετρο.
Και με τα πολλά βέβαια, ο Παρλιάρος καταχωρήθηκε στα αγαπητά
μου πρόσωπα. Η αντιπάθειά μου εξατμίστηκε όταν τον πρωτοείδα τρυφερό με τους
μαθητές του, στην εκπομπή του «γλυκές αλχημείες». Κι από τότε, πλέον με
καθησυχάζει να τον ακούω να μιλάει για γραμμάρια και να λέει μυστικά για
«σίγουρη επιτυχία». Κι ύστερα, καθώς εξηγεί με εξονυχιστικές λεπτομέρειες τα
της παρασκευής του κάθε γλυκίσματος, "πετάει" και διάφορα ιστορικά στοιχεία, λίαν
ενδιαφέροντα.
Τώρα δα, τον άκουγα να λέει για την Πάβλοβα πως είναι το
μοναδικό επίσημο γλυκό της Αυστραλίας και πως το εμπνεύστηκε γύρω στο 1935 ένας
ζαχαροπλάστης, που του έδωσε το όνομα της όμορφης Ρωσίδας χορεύτριας, με την
οποία ήταν σφοδρά ερωτευμένος. Αυτό βέβαια που δεν είπε ο Στέλιος είναι πρώτον,
που διάολο θα βρω φρέσκιες φράουλες τέτοια ώρα και δεύτερον, τι σκατά θα κάνω
τους έξι κρόκους που θα μου περισσέψουν.
Τέλος πάντων, βραδιά ζαχαροπλαστικής απόψε. Άντε, καλή μου
επιτυχία!
Εγώ ανέκαθεν ένιωθα στις φλέβες μου να κυλάει
βαμμένο κόκκινο νερό της Μεσογείου. Περιέργως όμως, ουδέποτε αισθάνθηκα βαλκανικής
καταγωγής. Πάντα με ξένιζε η κακομοιριά των Βαλκανίων, η κουλτούρα τους είναι
μουσκεμένη από μια μιζέρια, με την οποία αδυνατώ να ταυτιστώ. Όχι πως
προσπάθησα, αλλά λέμε.
Ίσως γι αυτό και η τέχνη του Κουστουρίτσα με κουράζει. Σαν
σκηνοθέτης παραείναι φολκλόρ, ή για να το πω χωρίς περιστροφές, παραείναι βαβουριάρης
για τα γούστα μου. Σαν συγγραφέας πάλι, δεν γνωρίζω. Έχω όμως υποσχεθεί στον
εαυτό μου να διαβάσω την αυτοβιογραφία του πριν το τέλος της χρονιάς, άρα δεν
αργεί η στιγμή που θα μπορώ να πω περισσότερα.
Αυτό το βιβλίο οπωσδήποτε θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Ένας πληθωρικός
δημιουργός με κοφτερό μυαλό και ταυτόχρονα ανθρώπινος, γεμάτος συναίσθημα κι εντάσεις, ίσως
ακόμα και τη στιγμή της ωριμότητάς του να μην είναι ο πιο κατάλληλος για να
καταγράψει αντικειμενικά τη σύγχρονη ιστορία της Σερβίας, είναι όμως βέβαιο
πως η γραφή του θα είναι μεστή και οι ιδέες του αντάξιες της καλής του φήμης.
Εμένα πάντως, ο Κουστουρίτσα μου αρκεί μια χαρά και μόνο ως
ηθοποιός. Δεν εννοώ πως διαθέτει κάποιο σπάνιο ερμηνευτικό ταλέντο. Δηλαδή,
μπορεί και να διαθέτει ο χριστιανός (βαφτίστηκε, ναι), για να είμαι ειλικρινής
όμως, μου διαφεύγει αυτή η λεπτομέρεια. Κι αν λύσσαξα να τον δω στην
ολοκαίνουργια ταινία «εφτά μέρες στην Αβάνα», αυτό δεν είχε να κάνει παρά με τη
φάτσα και το σουλούπι του.
Διότι «το κακό παιδί των Βαλκανίων», γράφει άψογα στο φακό!
Κατά τη γνώμη μου δε, έχει μία ακαθόριστη ομοιότητα με ένα άλλο πολυαγαπημένο
μου αρσενικό, «παλαιάς κοπής» κι αυτό, τον Ζεράρ Ντεπαρντιέ. Όχι φυσιογνωμικά, από
απόψεως εκτοπίσματος, το λέω. Κι ένα δεύτερο κοινό τους χαρακτηριστικό που επίσης με εξιτάρει,
είναι πως κοιτώντας τους, ούτε για τον έναν ούτε για τον άλλο μπορείς εύκολα να
μαντέψεις εθνικότητα.
Τον Κουστουρίτσα θα μπορούσε κανείς να τον συναντήσει σε
οποιοδήποτε περιβάλλον, για την ακρίβεια σε οποιοδήποτε ψιλοπεριθωριακό
περιβάλλον. Σ’ ένα αμφιλεγόμενο μπαρ στη Λισσαβόνα, σε μία ιστορική καφετέρια της
Φωκίωνος Νέγρη, σε κάποιο στέκι διανοούμενων στο Παρίσι... η μούρη αυτή είναι
γνήσια μούρη αλήτη, αλήτη όμως του είδους που εγώ εκτιμώ, με πνευματικές
ανησυχίες δηλαδή και ιδιόρρυθμο πληναπαρέγκλιτο ηθικό κώδικα.
Έτσι, δεν είναι παράξενο που έφτασα μέχρι την Αβάνα για να
τον συναντήσω. Καλά, ας μην το τραβάω τόσο πολύ... βασικά μέχρι το Ψυχικό
έφτασα, στο αγαπημένο μου θερινό σινεμά. Βδομάδες τώρα ήθελα να δω την
καινούργια ταινία, στην οποία συμπρωταγωνιστεί. Συγκεκριμένα, τη λαχτάρισα
βλέποντας το διαφημιστικό της, την τελευταία φορά που πήγα σινεμά. Κι επειδή
εγώ άμα βρω αυτό που θέλω, δύσκολα τ’ αλλάζω, το τρέιλερ το είδα στο ίδιο
σινεμά που τελικά είδα και την ταινία. Ή μάλλον, που είδα ένα μέρος της.
Οπότε, προχθές βρέθηκα και πάλι σ’ έναν απ’ τους πιο όμορφους θερινούς
κινηματογράφους της πόλης. Και ήμουν κατενθουσιασμένη που θα έβλεπα τον Εμίρ
και μάλιστα σ’ ένα πολλά υποσχόμενο φιλμ, ένα
σπονδυλωτό έργο, αποτελούμενο από επτά αυτοτελείς ιστορίες, μία για κάθε μέρα
της βδομάδας. x
Καθόμουν λοιπόν περιτριγυρισμένη από άδεια, πάνινα
καθίσματα κι αισθανόμουν πραγματικά προνομιούχα. Η βραδιά ήταν δροσερή και μιας
και -ως συνήθως όταν πάω σινεμά μόνη μου- διάλεξα να φτάσω στις έντεκα και όχι
στις εννιά, υπήρχαν το πολύ καμιά τριανταριά ακόμα θεατές εκεί μέσα. Βρίσκονταν
όμως συνωστισμένοι κάμποσες σειρές πίσω μου κι έτσι θα απολάμβανα μία σχεδόν
ιδιωτική προβολή.
Το Αυγουστιάτικο αεράκι ήταν εξίσου ευχάριστο με τη μουσική
των τίτλων κι όταν η ταινία ξεκίνησε άρχισα να μασουλάω το hot-dogμου και δεν άργησε να με κυριεύσει
ένα αίσθημα ευδαιμονίας. Η Αβάνα άλλωστε είναι μια ερωτική πόλη, γεμάτη
χρώματα, ήχους και πάθος για ζωή. Κάπως έτσι, παρακολούθησα την πρώτη ιστορία,
με τίτλο «Δευτέρα».
Κι είδα έναν νεαρό Αμερικανό που έφτασε για πρώτη του φορά
στην Κουβανέζικη πρωτεύουσα, στην αρχή λίγο σαστισμένος από τις πρωτόγνωρες
συνήθειες των ντόπιων, στη συνέχεια όμως ανυπόμονος, όπως πάντα είναι οι νέοι,
να γευτεί τις αμέτρητες ηδονές που η πόλη του πρόσφερε απλόχερα. Στην πρώτη
εκείνη νυχτερινή του βόλτα, είχε για συντροφιά έναν οδηγό ταξί με τη φιλενάδα
του και μία μεσόκοπη φίλη της, που κάποια ώρα αντικαταστάθηκε από μία
εντυπωσιακή τραβεστί.
Εγώ που φυσικά δε θυμόμουν τη διαδοχή των ημερών απ’ το
τρέιλερ, για κάποιο λόγο υπολόγιζα πως ο Κουστουρίτσα θα αργούσε να εμφανιστεί.
Τον περίμενα λίγο πριν το τέλος της ταινίας, Παρασκευή το νωρίτερο, μάλλον όμως
Σάββατο. Τουλάχιστον, αυτό θα αποφάσιζα εγώ, αν ήταν δική μου η επιλογή της
σειράς εμφάνισης. Το «δέκα το καλό», το βγάζεις βέβαια λίγο πριν το φινάλε. Δεν
έγιναν καθόλου έτσι τα πράγματα όμως.
Την ώρα άρα που εμφανίστηκε ο τίτλος «Tuesday», ο μόνος που δεν περίμενα να δω
εγώ ήταν ο Εμίρ. Δεν είχα προετοιμαστεί, δηλαδή. Ήμουν σε άθλια κατάσταση,
ιδίως τα μάγουλά μου. Ήταν άσχημα πασαλειμμένα με μουστάρδες. Κι ο Κουστουρίτσα
όμως, δεν ήταν καλύτερα. Στο πρώτο πλάνο... ξερνούσε!
Αδίκως δηλαδή αιφνιδιάστηκα και σουλουπώθηκα άρον-άρον. Σ’
όλη τη διάρκεια της ιστοριούλας του, αυτός υποδυόταν τον εαυτό του, διάσημο
σκηνοθέτη μεν που έφτασε στην Κούβα για να παραλάβει ένα βραβείο σε κάποιο
φεστιβάλ κινηματογράφου, μαύρα χάλια δε, εξαιτίας μιας εξωσυζυγικής καψούρας
(πλεονασμός, συμφωνώ, συζυγική καψούρα δεν υφίσταται) που τον είχε καταντήσει
αλκοολικό, αν δηλαδή δεν ήταν κι από πριν.
Έξοχη βέβαια η σκηνή με τα (καλλίγραμμα!) μπουτάκια του Εμίρ
σε πρώτο πλάνο και τον οδηγό του με μία κοπέλα του φεστιβάλ να προσπαθούν να
βγάλουν κάποια άκρη ανάμεσα στο σώβρακο, το πουκάμισο και το παντελόνι του, λίγα
λεπτά πριν τη βράβευση, ενώ αυτός ημιλιπόθυμος κοπάναγε το κεφάλι του
δεξιά-αριστερά. Τώρα, πως έγινε και αμέσως μετά παρέλαβε μια χαρά το βραβείο
του, φρέσκος-φρέσκος... ρωτήστε τον σκηνοθέτη της ιστορίας, Πάμπλο Τρεπέρο
νομίζω λέγεται.
Εξίσου απολαυστική ήταν και η σκηνή μέσα στο ταξί, με τον
τρομπετίστα – οδηγό, την κορούλα του με τη μαθητική ποδιά της και τον Εμίρ στο
μπροστινό κάθισμα να τραγουδούν όλοι μαζί έναν χαρούμενο σκοπό. Το κλαδί που
κρατάει εκεί ο Εμίρ (βλ. το βίντεο που ακολουθεί) είναι το βραβείο του, το
οποίο καταλήγει ως δώρο, στα χέρια της μικρούλας.
Δεν ήταν λοιπόν καθόλου κακή η «Τρίτη» στην Αβάνα, παρ’ όλα
αυτά, δεν τον ξεζούμισαν τον Εμίρ, όπως πράγματι θα άξιζε. Ο ρόλος του ήταν
κομμένος και ραμμένος στα μέτρα του, εγώ όμως είδα μία Φερράρι να τσουλάει με
μόλις εκατόν σαράντα χιλιόμετρα την ώρα. Κι όσο για το φιλμ, αν κρίνω από τις δύο
ιστορίες που είδα, αριστούργημα δεν το λες, τη δουλειά του όμως την κάνει. Θα
πρέπει πράγματι να φεύγει ο θεατής απ’ το σινεμά, έχοντας στο στόμα γεύση από ρούμι
και πούρο.
Για την ιστορία της Τετάρτης πάλι, ελάχιστα θυμάμαι να πω. Μόνο
πως ένας μπαλαμός ήταν τρελά ερωτευμένος με μια γκόμενα... φτυστή ο
Ροναλντίνιο! Είδα βέβαια δυο τρία λεπτά απ’ αυτή την ιστοριούλα, σκεφτόμουν όμως
άλλα πράματα. Πως μάλλον θα έπρεπε να εγκαταλείψω την προβολή για να πάω τελικά
στην αποχαιρετιστήρια συνάντηση που είχαν κανονίσει φίλοι για έναν κοινό μας
φίλο, ο οποίος απόψε το βράδυ φεύγει για Σουηδία, για μεταπτυχιακές σπουδές και
ό,τι προκύψει.
Κάπως έτσι έφυγα στα μισά της προβολής, αν και μισώ θανάσιμα
τους αποχαιρετισμούς. Με τον Εμίρ αντίθετα, δε θα χαθούμε. Όταν με το καλό
κυκλοφορήσει το DVDτης ταινίας, θα το αγοράσω μαζί με το βιβλίο του κι έτσι τον
χειμώνα όταν δεν θα τον διαβάζω, θα τον χαζεύω να παραπαίει στην οθόνη
μεθυσμένος. Μπορεί τότε να δω και τις υπόλοιπες ιστορίες του φιλμ. Ναι, είναι
πιθανό.
Φαίνεται πως η Mattel, η κατασκευάστρια εταιρία της πλέον ευπώλητης κούκλας στη
Δύση, της περίφημης Barbie,
αποφάσισε να προχωρήσει στην παραγωγή ενός μοντέλου σαν κι αυτό της
φωτογραφίας. Αμερική και Καναδάς λοιπόν έχουν αναστατωθεί! Αυτή η Barbie-ογκολογικός ασθενής, που έχει χάσει τα μαλλιά της εξαιτίας των
χημειοθεραπειών, έχει διχάσει την κοινή γνώμη.
Άλλοι χαιρετίζουν το νέο αυτό "εκπαιδευτικό" παιχνίδι, άλλοι υποστηρίζουν πως θα αποδειχθεί επιζήμιο για τα παιδιά που δεν νοσούν ή που δεν ζουν κοντά σε κάποιον άλλο που νοσεί. Οι μεν κρίνουν πως αυτή η κούκλα θα είναι ωφέλιμη, οι δε την αντιμετωπίζουν ως γεννήτορα αναίτιου φόβου.
Το ρεπορτάζ που διάβαζα προ ολίγου στο abcNEWS, αναφέρει πως η παραγωγή αυτής της ασυνήθιστης Barbie δρομολογήθηκε κατόπιν πιέσεων που άσκησε μία σελίδα στο facebook, η οποία και δημιουργήθηκε από
ιδιώτες για τον σκοπό αυτό. Επισκέφτηκα τη σελίδα και η εκτίμησή μου είναι πως στην πραγματικότητα τη σελίδα πρέπει να την κατασκεύασε η ίδια η Matellγια
λόγους marketing, ασχέτως αν το όλο κίνημα μετράει πλέον εκατόν τριάντα χιλιάδες ενεργά μέλη.
Προσωπικά βρίσκω αυτή την ιδέα πολύ έξυπνη. Ο καρκίνος σήμερα είναι
κοινός τόπος. Δεν είναι πολλά τα σπιτικά στον προηγμένο κόσμο που εξαιρούνται αυτού
του επώδυνου κανόνα. Και στην ευτυχή περίπτωση που δεν πάσχει το ίδιο το παιδί,
σίγουρα στο ευρύτερο περιβάλλον, αν όχι μέσα στην οικογένεια, όλο και κάποιος
θα υποβάλλεται σε χημειοθεραπευτικά πρωτόκολλα. Οπότε, ο σχεδιασμός ενός
τέτοιου προϊόντος κρίνω πως θα αποβεί λίαν κερδοφόρος για την επιχείρηση.
Άλλωστε, προϊόντα δεν είμαστε όλοι; Προϊόντα που
καταναλώνουμε άλλα προϊόντα ή
υπηρεσίες. Ποιος από ’μας ξεφεύγει στ' αλήθεια από τους νόμους της αγοράς; Τι είναι αυτό
από τη γέννηση μέχρι και τον θάνατο του σύγχρονου ανθρώπου που δεν υπάγεται στο
αμείλικτο σκεπτικό της αγοραπωλησίας; Μήπως η αρρώστια; Αστείο και να το
σκεφτεί κανείς. Μήπως η αρρώστια των μικρών παιδιών; Εξίσου αστείο.
Παιδάκια ξεψυχούν κάθε λεπτό στον τρίτο κόσμο, αλλά ποιος
νοιάζεται; Αυτά δεν καταναλώνουν όπως τα δικά μας. Άρα τι αξία έχει η ζωή τους;
Ενώ σε ’μας, το πράγμα πάει αλλιώς. Κάθε παιδί, από τη στιγμή της σύλληψής του κιόλας
είναι απολύτως ευπρόσδεκτο, καθότι από κάθε άποψη κερδοφόρο. Το χαρμόσυνο νέο
μιας εγκυμοσύνης συνεπάγεται βεβαίως κατανάλωση. Ύστερα, πολύ σύντομα θα
προκύψει ένας ικανότατος καταναλωτής, για χάρη του οποίου κι άλλοι καταναλωτές -τι
θα κάνουν;- θα καταναλώσουν.
Κι επειδή η ζωή είναι μία ακολουθία πραγμάτων, κάθε μωρό που
γεννιέται, στην πραγματικότητα έχει ήδη καταναλώσει και μάλιστα όχι λίγο. Η
μάνα του, για να δώσω ένα απλοϊκό παράδειγμα, έχει ξοδέψει ένα σκασμό λεφτά σε
φτιασίδια κάθε λογής για να γοητεύσει τον πατέρα, μέχρι αυτός να πειστεί να της
χαρίσει το πολυπόθητο σπέρμα (ε, και την ελευθερία) του. Κι εκείνος όμως έχει
φροντίσει τα ανάλογα, π.χ. να βρίσκεται παρκαρισμένο κάτω απ’ το σπίτι του ένα
μπάνικο αυτοκίνητο, ικανό να «βγάλει κυκλοφορίσιμη γκόμενα».
Και μιας και μιλάμε εδώ για μια κούκλα, τα παιχνίδια τι είναι αν
όχι τα μέσα για να ενταχθούν πλήρως στο σύστημα οι νεοεμφανισθέντες στον
πλανήτη; Μ’ άλλα λόγια, να αφομοιωθούν βαθμηδόν στον μηχανισμό απ’ τον οποίο
όλοι εξαρτόμαστε και ταυτόχρονα όλοι συντηρούμε, μηχανισμό στον οποίο ένας και
μόνο κυβερνά: το χρήμα.
Βεβαίως, τα παιχνίδια είναι ευχάριστα, αλλιώς δε θα ήταν διόλου
αποτελεσματικά. Και υπηρετούν τον σκοπό της ύπαρξής τους με τρόπους διάφορους. Δε
χωράει αμφιβολία πως κάθε παιχνίδι αποτελεί για το παιδί ικανότατο παράδειγμα
της ενήλικης ζωής. Το εκπαιδεύει άρα, το ψυχαγωγεί με ό,τι αυτό σημαίνει, το χειραφετεί,
το κοινωνικοποιεί, ενώ ταυτόχρονα το διευκολύνει να καταστείλει τα εγωιστικά
του ένστικτα, να αναπτύξει δεξιότητες και να καλλιεργήσει την υπομονή, την
επιμονή και την αυτοκυριαρχία του.
Παίζοντας, το παιδί απολαμβάνει, εκφράζεται, συγκεντρώνεται, εξομολογείται, εκτονώνεται,
μιμείται, εξερευνά, δοκιμάζει, ελέγχει, πειθαρχεί, συγκροτεί την υποκειμενικότητά
του, με δυο λόγια, δομεί όλη του την προσωπικότητα. Σώμα, πνεύμα, Λόγος και παιδική
ψυχή ευεργετούνται από το κάθε είδους παίγνιο, γι αυτό και οι άνθρωποι
αρνούνται να αποχωριστούν το παιχνίδι ακόμα και στην ωριμότητά τους.
Τα παιχνίδια βέβαια με τα χρόνια αλλάζουν, γίνονται πιο
πολύπλοκα, προφανώς πιο ακριβά και συχνά δε γίνονται καν αντιληπτά ως
παιχνίδια από τους χρήστες τους. Οι ενήλικοι, στο όνομα της σοβαρότητας, ή πιο
σωστά στο όνομα της σοβαροφάνειας, φορές αρνούμαστε πεισματικά πως παίζουμε. Αντίθετα,
ισχυριζόμαστε πως ασφυκτιούμε λόγω υπερπληθώρας ασχολιών.
Οπωσδήποτε, αυτή μας η άρνηση είναι παρενέργεια της
εκπαίδευσής μας, είναι αποτέλεσμα εντατικής ενόσω πολυετούς διδαχής. Αν το
καλοσκεφτούμε, η ίδια η ετυμολογία της λέξης «ασχολία», μαρτυράει και τη ρίζα
του προβλήματος. Ένα στερητικό άλφα που προηγείται της λέξης-ταμπού «σχόλη», καθησυχάζει
ποικιλοτρόπως εαυτόν και περίγυρο. Όπως όλοι ξέρουμε, το δικαίωμα στην τεμπελιά
η κοινωνία το αναγνωρίζει μόνο στα πολύ νεαρά μέλη, τους υπέργηρους και τους
πάσχοντες.
Άρα, αυτός που δεν παίζει (ή που κρύβει, ή που δεν
παραδέχεται ούτε στον εαυτό του πως παίζει), αλλά αντίθετα καταπιάνεται (ή έτσι
λέει, ή έτσι νομίζει) με δραστηριότητες βαρύνουσας σημασίας, απολαμβάνει όλα τα
οφέλη που εκπορεύονται πάντα από κάθε δραστηριότητα που δεν προσκρούει στη
λίστα με τις κοινωνικές απαγορεύσεις.
Απαλλάσσεται, για παράδειγμα, από την ενοχή που ταλαιπωρεί
κάθε αργόσχολο που έχει προηγουμένως εσωτερικεύσει τους κοινωνικούς κανόνες,
ισχυροποιείται καθώς μέσω των ασχολιών του οικειοποιείται έναν ρόλο, άρα μία
ταυτότητα, και ταυτόχρονα αποκτά ένα ικανό άλλοθι, μία πειστική δικαιολογία
δηλαδή, για να αποφύγει οποιαδήποτε άλλη, ανεπιθύμητη δραστηριότητα. Ο
δραστήριος άνθρωπος, αυτομάτως θεωρείται σωματικά και ψυχικά υγιής και επιπλέον
χρήσιμος, κατ’ επέκταση χαίρει εκτιμήσεως.
Και είναι φανερό πως για λόγους ιδίου συμφέροντος, η κοινωνία αποσιωπεί τη
θεραπευτική διάσταση του παιχνιδιού, αναφορικά με τους ενήλικους. Εμφανίζεται
βέβαια μία σχετική ανοχή στο ζήτημα αυτό και μάλιστα ειδικά στα αρσενικά
παρέχεται κι ένα είδος ασυλίας, που συνοψίζεται στη φράση «οι άντρες μένουν για
πάντα παιδιά». Αυτή η διατύπωση είναι βεβαίως ολότελα ανυπόστατη, προφανέστατα
άρα ψευδής.
Πρόκειται απλά για μία ακόμα νοητική κατασκευή σκοπιμότητας,
μία από τις αναρίθμητες επινοήσεις του πολιτισμού μας που στοχεύουν στην
αυτοπροστασία του. Για να γίνω πιο ακριβής, ο λόγος που διάφορα αρσενικά, ακόμα
κι όταν διανύουν, ας πούμε, την τέταρτη ή πέμπτη δεκαετία της ζωής τους,
χαμογελούν χαζοχαρούμενα καθώς περηφανεύονται ενώπιον τρίτων πως παραμένουν
παιδιά, εντοπίζεται στην ανάγκη τους για εκτόνωση.
Η κοινωνία λόγω παλαιότητας, διαθέτει την εμπειρία, ή αλλιώς
την απαιτούμενη σοφία για να παραβλέψει (βλ. τις ερωμένες των ήδη νυμφευμένων) έως
και να θεσμοθετήσει (βλ. τις επίσημες διοργανώσεις μ’ ένα τόπι που τσουλάει στο
γρασίδι) τα σχετικά ανώδυνα αντρικά παιχνίδια, χωρίς τα οποία τα ρυτιδιασμένα πλέον,
εν Χριστώ αγόρια πιθανότατα να είχαν προ πολλού διαλέξει μία ζωή μακριά από την
κοινωνική ευταξία και τους πνιγηρούς κανονισμούς της.
Τώρα, όχι πως οι γυναίκες δε χρειάζονται κι αυτές εκτόνωση,
απλώς η κοινωνική συνοχή κινδυνεύει περισσότερο από τις τυχόν ανεπιθύμητες
αντιδράσεις των ανδρών, γιατί εκ φύσεως αυτοί είναι πιο επιθετικοί. Έτσι, για λόγους
ασφαλείας του συνόλου, η προτεραιότητα δίνεται εκεί όπου επείγει να δοθεί
και γι αυτό οι γυναίκες διδάσκονται από πολύ μικρή ηλικία πως... όταν ο άντρας
βλέπει μπάλα, αυτές καλό είναι να ετοιμάζουν ήσυχα-ήσυχα κάνα μεζεδάκι.
Μετά απ’ όλο αυτό το «ξεπουπούλιασμα» του τι και πως, είναι
ίσως περιττό να τονιστεί περαιτέρω η θεραπευτική αξία του παιχνιδιού. Νομίζω είναι
ηλίου φαεινότερο πως μέσω του παιχνιδιού, μικροί και μεγάλοι παροχετεύουν τα
όποια αρνητικά συναισθήματά τους. Το παιχνίδι όμως είναι θεραπευτικό και με
έναν άλλο, λιγότερο άμεσο τρόπο. Γίνεται πολύτιμο θεραπευτικό εργαλείο, ως μέσο
παρατήρησης.
Ο κηδεμόνας παρατηρώντας τη συμπεριφορά του παιδιού που
παίζει, είτε εξ’ αποστάσεως είτε συμμετέχοντας ο ίδιος στο παιχνίδι,
επεξεργάζεται τις αντιδράσεις του μικρού, εξάγει χρήσιμα συμπεράσματα για τις
τυχόν δυσκολίες που το παιδί αντιμετωπίζει σε οποιοδήποτε ζήτημα και
αναπροσαρμόζει τη δική του συμπεριφορά ανάλογα με τις διαπιστώσεις του.
Για να επανέλθω όμως στο ζήτημα της καραφλής Barbie, τάσσομαι ανεπιφύλακτα στο πλάι εκείνων που εκτιμούν ότι αυτή η κούκλα θα δώσει πάμπολλες ευκαιρίες στα μικρά που παλεύουν με τον καρκίνο, είτε τα
ίδια, είτε μέσα από το βίωμα αγαπημένων προσώπων, να αντιμετωπίσουν ό,τι
αισθάνονται με εποικοδομητικό τρόπο. Άρα είμαι εκατό τοις εκατό υπέρ της
κυκλοφορίας αυτού του παιχνιδιού. Πιστεύω πως η καρκινοπαθής Barbie θα γίνει έκτακτη ευκαιρία για γνώση, διάλογο, πλησίασμα μικρών και μεγάλων, γαλήνεμα ταλαίπωρων ψυχών.
Φυσικά, το πόσο θα βοηθηθούν τα πιτσιρίκια που τους έλαχε τέτοια
δοκιμασία σ’ αυτή τους την πολυεπίπεδη μάχη –ως γνωστόν, ο καρκίνος είναι
εξίσου εξοντωτικός για σώμα, μυαλό και ψυχή- εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις
ικανότητες των γονέων. Δυστυχώς, πολλοί είναι αυτοί που επιμένουν ακόμα και
στις μέρες μας, σε σκοταδιστικές πρακτικές του είδους «να μην ξέρει το παιδί!»,
«δεν είναι δυνατόν να παίζει με τέτοια πράγματα το παιδί!» και άλλα παρεμφερή
που συνηγορούν υπέρ της άγνοιας.
Αυτά τα μυαλά μάλλον θα αργήσουν πολύ να αντιληφθούν πως η
άγνοια στις περισσότερες περιπτώσεις καλλιεργεί μόνο τον φόβο, ενώ σε όλες
σχεδόν, αυξάνει δραματικά τους κάθε λογής κινδύνους. Τι να γίνει όμως; Η σιωπή, αν μη τι άλλο, είναι λύση ασφαλής για αυτόν που δεν ξέρει πως να χειριστεί μια δυσκολία και γι' αυτό διαλέγει να την αποφύγει όπως-όπως. Και όπως πολύ σωστά έλεγε ένας σκεπτόμενος
άνθρωπος που νικήθηκε προ ετών απ’ τον καρκίνο... «κακώς, πολύ κακώς δεν
απαιτείται ειδικό πτυχίο για να γίνει κανείς γονιός!».
Όσο κι αν κάποιοι αρνούνται ακόμα να πιστέψουν πως άνθρωποι
γύρω μας δυσκολεύονται πολύ να εξασφαλίσουν τον επιούσιο, ευτυχώς κάποιοι άλλοι
έχουν ήδη δραστηριοποιηθεί. Τα πρώτα κοινωνικά και συνεταιριστικά παντοπωλεία
αλληλεγγύης στη χώρα μας, λειτουργούν με επιτυχία και προσφέρουν τρόφιμα σε όσους
δοκιμάζονται σκληρά από την κρίση των ημερών μας.
Ας έχουμε κατά νου πως οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν
προβλήματα επιβίωσης, πιθανώς να μην έχουν πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες.
Δεν είναι τίποτα όμως να σημειώσουμε σ’ ένα χαρτάκι μία διεύθυνση κι ένα
τηλέφωνο, για να συνεννοηθούν κάποιοι που ίσως ξέρουμε πως χρειάζονται στήριξη
μ’ εκείνους που μπορούν να βοηθήσουν. Για να γίνουν όλα λίγο πιο εύκολα, η
λίστα που ακολουθεί είναι οργανωμένη ανά περιοχή και με αλφαβητική σειρά:
Πρωί-πρωί σήμερα μιλούσα μ' έναν φίλο μου στο τηλέφωνο, για θέματα σαν αυτά που ο μέσος άνθρωπος συνηθίζει να αναλύει Δευτεριάτικα. Περί μοίρας δηλαδή και σε τι βαθμό την ορίζουμε βάσει των όσων κάνουμε. Πιο νέος αυτός από μένα, άρα πιο σθεναρός και με πιο διαυγές σκεπτικό υποστήριζε πως ο καθένας από εμάς είναι ο απόλυτος κύριος του εαυτού του. Πιο έμπειρη εγώ στις ανατροπές της ζωής και πιο ελαστική σε θέματα κισμέτ, έλεγα τα δικά μου. Και κάπως έτσι, θυμήθηκα το ανέκδοτο που μου είπαν πρόσφατα, το οποίο συμφωνεί και με τους δυο μας:
Ήτανε μία, πολύ θρήσκα και πνιγόταν μεσοπέλαγα.
Την πλευρίζει λοιπόν ένα πλοίο, αυτή όμως το διώχνει λέγοντας "φύγετε, θα με σώσει ο Κύριος!".
Μετά από λίγο εμφανίζεται δεύτερο πλοίο, η κυρία όμως το έδιωξε όπως και το προηγούμενο.
Πνίγεται με τα πολλά και πάει στον παράδεισο.
Κι
άρχισε να διαμαρτύρεται στον Άγιο Πέτρο πως αν και η ίδια υπήρξε μια
ολόκληρη ζωή βαθιά θρησκευόμενη, ο Μεγαλοδύναμος, τη δύσκολη στιγμή την
άφησε αβοήθητη. Κι ο Πέτρος βέβαια αγανάκτησε: "Ε πως, μαντάμ, δύο καράβια στείλαμε!"
Η κρίση με τα χίλια της κακά, είναι βεβαίως και το εφαλτήριο
για κάθε αλλαγή που θα βελτιώσει τον τρόπο σκέψης και τον τρόπο ζωής των νεοελλήνων.
Κι όπως πάντα, τον πρώτο λόγο τον έχουνε τα νιάτα. Ένα παράδειγμα εναλλακτικής
διαβίωσης μας προτείνει ο τριανταδιάχρονος Απόστολος Σιάνος, που πριν δυο χρόνια
και κατόπιν ώριμης σκέψης, παράτησε τη δουλειά του στην Αθήνα και ξεκίνησε να
καλλιεργεί ένα χωράφι του πατέρα του, στο χωριό Άγιος (τυχαίο το όνομα; έτσι νομίζω), στην Αιδηψό.
Σ’ αυτή την οικο-κοινότητα στη βόρεια Εύβοια, τέσσερις νέοι
με την συνεπικουρία άλλων πέντε, εγκαταστάθηκαν σε «γιουρτ», αντίσκηνα δηλαδή
σαν αυτά που χρησιμοποιούν ως κατοικίες οι νομάδες της Μογγολίας και έκτοτε τρέφονται
με ό,τι καλλιεργούν. Δειλά-δειλά, άρχισαν βέβαια να σχετίζονται και με τους ντόπιους.
Και κέρδισαν τη συμπάθειά τους. Άμβλυναν σταδιακά την αρχική καχυποψία των
παλαιών κατοίκων κι έχτισαν, μέρα τη μέρα, σχέσεις εμπιστοσύνης μαζί τους.
Για όποιον πιθανώς έχει ζήσει σε Κιμπούτς, ο κοινοβιακός τρόπος ζωής που ακολουθούν πλέον ο Απόστολος
κι οι φίλοι του, μάλλον δεν φαντάζει και τόσο εξωπραγματικός. Ούτε και ο στόχος
της ομάδας, να λειτουργήσει σύντομα ένα οικολογικό χωριό εκεί κοντά. Το «σχέδιο
Τελαίθριο» άλλωστε, προχωράει ακάθεκτο. Δέκα χιλιάδες ευρώ συγκεντρώθηκαν μέσω
του διαδικτύου για τον σκοπό αυτό, αγοράστηκε ένα αγροτεμάχιο στο όρος Τελέθριο
και μάλιστα έχει κιόλας δεντροφυτευτεί.
Εύχομαι να εγκαινιαστεί σύντομα το χωριουδάκι των παιδιών,
να πάνε όλα καλά και να παραδειγματιστούν κι άλλοι πολλοί, εγκαταλείποντας επίσης
τη ματαιότητα των μεγαλουπόλεων. Τι πιο όμορφο απ’ το να αξιωθούμε να δούμε τα αγόρια
και τα κορίτσια που τώρα είναι ίσως ακόμα στα θρανία να γίνονται άνθρωποι πιο
ουσιαστικοί από ’μάς; Απ’ το να ακούμε τα νέα πλάσματα να μας μιλούν για μεταπτυχιακά,
προαγωγές και δεξιώσεις, δε θα ’ταν προτιμότερο να τα χαιρόμαστε να μας λεν για
τη σοδειά τους, μια απολαυστική βουτιά στα γάργαρα νερά του ποταμού κι ένα αξέχαστο
ηλιοβασίλεμα;
Εμάς μας έμαθαν πράγματα μάταια. Πως είμαστε το επάγγελμα
που κάνουμε, ή ακόμα πιο άσχημα, τα λεφτά που ’χουμε στην τσέπη. Πως αν δεν
δουλεύουμε σε μια δουλειά ευπρεπή και με κύρος, δεν αξίζουμε τίποτα. Πως εργασία
είναι μόνο η αμειβόμενη απασχόληση. Πως οφείλουμε να περιλαμβάνουμε την
ιδιοκτησία στα κύρια μελήματά μας. Πως αν πρέπει κάτι να προσέχουμε, αυτό είναι
το συμφέρον μας.
Δεν μας δίδαξαν όμως να τιμούμε το χώμα που πατάμε και την
πλάση γύρω μας, ούτε να ’μαστε ελεύθεροι. Μονάχα φόβο μας δίδαξαν. Αυτόν είχαν
διδαχθεί κι οι ίδιοι. Κι αυτόν διδάσκουμε κι εμείς. Γι αυτό και ανεχόμαστε τους
νεολαίους μας όταν ενθουσιάζονται με πράγματα ανούσια, ας πούμε την τάδε ή τη
δείνα μάρκα κινητού, παντελονιού ή αυτοκινήτου. Αυτά που σε μικρότερο ή μεγαλύτερο
βαθμό ενθουσιάζουν κι εμάς τους ίδιους δηλαδή. Και που έτσι όπως ήρθαν τα πράγματα, τα στερούμαστε
πια και γι’ αυτό κλαιγόμαστε.
Κάτι όμως που θα πρέπει να έχουμε όλοι κατά νου είναι πως η
κρίση των ημερών μας δεν είναι μόνιμη. Είναι μια περαστική οδύνη. Αλλά αυτό δε
σημαίνει πως θα πρέπει κατά την ανάκαμψή μας να επιστρέψουμε στις εποχές της αλλοτρίωσης
που μας έφτασαν εδώ όπου είμαστε σήμερα. Άλλωστε, είναι μαθηματικώς βέβαιο πως
απ’ αυτή την κρίση θα προκύψουν ευχάριστες, θετικές μετατροπές, μέσα και γύρω
μας.
Οι νέοι λοιπόν, ας πάρουν άμεσα τις τύχες τους στα χέρια τους, με όποιο τρόπο
σκεφτεί καθένας πως του ταιριάζει. Οι υπόλοιποι... δεν οργανωνόμαστε να πάμε
για κάνα ιαματικό λουτρό στην Αιδηψό; Χειμώνας έρχεται. Οι ρευματισμοί θερίζουν!
Κι ας αφήσουμε τα παιδιά ήσυχα επιτέλους. Θα βρουν αυτά το δρόμο τους πιο εύκολα,
μακριά από τα δικά μας κουτά «πρέπει», μιας εποχής που πέρασε (ελπίζω)
ανεπιστρεπτί.
«Εμένα, πες με
συντηρητικιά, πες με αντι-οικολόγα, πες με ντεμοντέ, πες με ό,τι θες, αλλά άμα
δεν είναι το βιβλίο, βιβλίο... ούτε να το δω στα μάτια μου! Εγώ θέλω να το πιάνω
και να ‘ναι χάρτινο, να το βάζω στο ράφι και να στέκεται, να πέφτουν μετά από
καιρό απ’ τις σελίδες του τίποτα παλιά μου σημειωματάκια ή εισιτήρια απ’ το
σινεμά και να τα βλέπω και να χαμογελάω, να παίρνω το μολυβάκι μου και να κάνω
τις υπογραμμίσεις μου, το θέλω βιβλίο το βιβλίο, όπως θέλω τον καφέ με καφεΐνη,
τ’ αμάξι με ταχύτητες, τον άντρα να ‘ναι άντρας, το ρύζι αναποφλοίωτο και ας
μην το συνεχίσω για θα μας πάρει η νύχτα».
Προ μηνών, είχα γράψει τις προηγούμενες φράσεις στο blogενός
συναδέλφου και δυσκολεύομαι να πιστέψω πως θ’ αλλάξουν οι προτιμήσεις μου, όσο
κι αν η τεχνολογία εξελιχθεί. Συνεχίζοντας λοιπόν εκείνη τη σκέψη, επαναλαμβάνω
πως τα e-bookδεν
τα συμπαθώ καθόλου! Και μάλλον δεν θα είχα καταπιαστεί με κανένα απ’ αυτά τα ψηφιακά
μέσα ανάγνωσης, γιατί εκτός από ανοίκεια τα βρίσκω επίσης και δύσχρηστα. Δεν
είχα όμως άλλη δυνατότητα να διαπιστώσω τι έγραψε ο Θεόδωρος Πάγκαλος,
αναπτύσσοντας την περίφημη φράση του «τα φάγαμε όλοι μαζί».
Ούτε γραπτά πολιτικών συνηθίζω να διαβάζω. Είναι άλλωστε λίγοι
οι πολιτικοί που εκτιμώ και ελάχιστα με κόφτει τι γράφουν άνθρωποι για τις
ιδέες των οποίων αδιαφορώ. Για τον Πάγκαλο όμως δεν αδιαφορώ, συμβαίνει να μ’
αρέσει σαν σύνολο! Δεν τον γνωρίζω, δεν τον έχω ψηφίσει ποτέ, δεν τον έχω
υποστηρίξει με κανένα τρόπο και μάλλον ούτε πρόκειται. Είναι όμως σίγουρα ένας
απ’ αυτούς που θα πλησίαζα αν χρειαζόταν για να του κλείσω το μάτι λέγοντας:
«Τεό, κανόνισε σε δέκα λεπτά να μην είσαι πια στη Βουλή, πάμε για μπουμ!».
Ας μην εννοηθεί εδώ πως σκέφτομαι, σχεδιάζω ή έστω εγκρίνω
την ανατίναξη του κοινοβουλίου. Όχι πως φοβάμαι τις τυχόν συνέπειες μιας
τέτοιας παρανόησης, απλώς αυτό δεν ισχύει ούτε κατά διάνοια. Γιατί
δεν εντοπίζω όπως άλλοι το πρόβλημα, εστιασμένο εντός του ιστορικού κτιρίου. Το
πρόβλημα, το έχω εξηγήσει αναλυτικά στο παρελθόν και εδώ μέσα, κρίνω πως πλανάται
και αναπαράγεται στα μυαλά των ψηφοφόρων. Ένας λαός έχει τους εκπροσώπους που
του αξίζουν! Αυτή είναι η γνώμη μου και βεβαίως μ’ ένα τέτοιο συμπέρασμα κατά
νου, η απόδοση ευθυνών είναι πρακτικώς αδύνατη.
Ανεξάρτητα όμως από τις διαπιστώσεις μου για το ποιον του
μέσου νεοέλληνα και τα αναρίθμητα κακώς κείμενα στη διοίκηση αυτής της χώρας,
είμαι από εκείνους που αντιλαμβάνονται την κατάλυση της Δημοκρατίας ως εφιάλτη.
Κατ’ επέκταση, το φανταστικό παράδειγμα με την προειδοποίηση του συμπαθούς σε
μένα παραιτηθέντος πολιτικού, πως θα πραγματοποιηθεί δολοφονική-τρομοκρατική
ενέργεια εν ώρα συνεδρίασης της Ολομέλειας της Βουλής, παρακαλώ να θεωρηθεί
αστεϊσμός και μόνο.
Όσο για τον Πάγκαλο, δεν τον θεωρώ λιγότερο υπεύθυνο για το
χάλι μας από τους συναδέλφους του ή όλους εμάς τους «από κάτω». Ίσα-ίσα. Κι αν
ασχολούμαι μαζί του, αυτό γίνεται απλά λόγω συμπάθειας. Διότι για προσωπικούς
λόγους, συγκεκριμένους ανθρώπους που προέρχονται από ποικίλα περιβάλλοντα, τους
γουστάρω μαζί με τα κουσούρια τους, κουσούρια ενίοτε σοβαρά έως και επικίνδυνα.
Και στην αδύναμη προσπάθεια που έχω κάνει ως τώρα να εντοπίσω ποιο είναι το
κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των ανόμοιων «επίλεκτών» μου, εξαιτίας των
αναρίθμητων αναμεταξύ τους διαφορών... άκρη δεν έχω βγάλει. Δεν ξέρω άρα πως
γίνεται και φορές μου αρέσουν τύποι και τύπισσες ενώ εκτιμώ εντελώς άλλους, αλλά
συμβαίνει.
Η πένα του Πάγκαλου, πάντως,μ’ αρέσει όσο κι η γλώσσα του, γιατί δε διστάζει να χρησιμοποιήσει
εκφράσεις όπως «κόμματα της αρλούμπας» (εν. τη Χρυσή Αυγή, τον ΣΥΡΙΖΑ και τους
Ανεξάρτητους Έλληνες), να θίξει ζητήματα «συνευθύνης», να παραδεχτεί πως «η
ευθύνη ξεκινάει από πάνω προς τα κάτω» και πως «η συνενοχή αποτελεί τη βάση της
λειτουργίας του κομματικού μας συστήματος», εξ ου και η παρεμπόδιση μιας ανοιχτής
καταγγελίας της πολιτικο-οικονομικών παραπτωμάτων σε αυτή τη χώρα.
Ο Πάγκαλος πάντα ικανοποιούσε τ’ αυτιά μου και σ’ αυτό το
βιβλίο του και τα μάτια μου. Δεν είναι λυτρωτικό για έναν ταλαίπωρο πολίτη να
διαβάζει τώρα τη φράση ενός (εν ενεργεία τις τρεις προηγούμενες, καταλυτικές
δεκαετίες) πολιτικού «δεν ελπίζω σε κανενός είδους επιείκεια»; Κουράστηκα
ομολογώ να τελειώσω άρον-άρον την ανάγνωση αυτού του βιβλίου. Το διάβασα αυθημερόν, «με
την ψυχή στο στόμα», γιατί ήταν σφήνα ανάμεσα σε στοίβα άλλων που επείγει να
διαβαστούν. Ήθελα όμως να δω τι γράφει ο άνθρωπος που τόσοι και τόσοι έβρισαν
(και) επειδή είχε τα κότσια να βγει να πει πως έχουν τα πράγματα.
Ποιος άλλωστε τολμάει να γράψει φράσεις όπως αυτές που είχα
την ικανοποίηση να διαβάσω σ’ αυτό το βιβλίο; Ποιος στη θέση του δε θα δίσταζε
να αναφερθεί στην «απύθμενη βλακεία της μάζας», ή στο ότι «πολιτικοί είναι και
πολλοί από αυτούς που μουντζώνουν, φτύνουν και βρίζουν τους κλέφτες της Βουλής»;
Ούτε το να δημοσιεύσει κανείς πως «η κυρίαρχη ιδεολογία στην Ελλάδα είναι
βαθύτατα φασιστική» είναι τόσο εύκολο να γραφτεί δημόσια, όσο φαίνεται. Θαυμάζοντας λοιπόν τα "κυβικά" του Πάγκαλου σε τέτοια ζητήματα, διάλεξα το βιβλίο
του για ένα διάλειμμα στα όσα κάνω.
Επιπλέον, πιστεύω πως ο Τεό δικαιούταν, όπως κάθε άλλος
συνένοχός μας, μία ακρόαση, εν προκειμένω μία ανάγνωση. Πλήρωσα λοιπόν τα
τέσσερα ευρώ για την ηλεκτρονική έκδοση ενός πρωτοπαλίκαρου των «πασόκων» και
στρώθηκα στο διάβασμα. «Ε μα διαβάστε αυτό το κωλοβιβλίο!», τον είχα ακούσει
λίγο πιο πριν να λέει σε δημοσιογράφους που τον εκνεύρισαν γιατί τον κάλεσαν για
συνέντευξη χωρίς προηγουμένως να έχουν ελέγξει, ως όφειλαν, τι περιέχουν οι
εκατόν ογδόντα σελίδες του «Τα φάγαμε όλοι μαζί».
Είναι γεγονός πως το κείμενο που ο τέως υπουργός έβγαλε στη δημοσιότητα μόλις προ τριημέρου, λύνει τις περισσότερες
βασικές απορίες. Το πολύπτυχο “ανεπαρκείς επενδύσεις - συστηματική φοροδιαφυγή
& παραοικονομία - υπερπληθώρα δημοσίων υπαλλήλων, με έναν αριθμό εξ αυτών
σκανδαλωδώς υψηλόμισθους - συσσωρευμένη διαρθρωτική αναποτελεσματικότητα του
δημόσιου τομέα - υπερβολικές ασφαλιστικές και προνοιακές παροχές - παράλογα
υψηλά εισοδήματα λόγω δανεισμού και καταναλωτικών δαπανών - δωροδοκία και
κατάχρηση εξουσίας για ίδιον όφελος - προμήθειες του δημοσίου”, το οποίο
παρουσιάζεται αναλυτικά (με εντελώς άλλη διατύπωση και σειρά, βέβαια) σε αυτό
το έργο, δεν αφήνει πολλά ερωτήματα αναπάντητα, ιδίως μετά την επισήμανση περί
υπεξαιρέσεων δημοσίου χρήματος.
Κατά συνέπεια, ένας «διαβασμένος» συνεντευξιαστής ίσως και
να περιοριζόταν στο τι να ρωτήσει τον συγγραφέα. Προσωπικά, αν έπαιρνα
συνέντευξη απ’ τον Τεό, θα τον ρωτούσα αν σκοπεύει να προσφέρει τις εισπράξεις
από αυτή του τη δουλειά, ή όχι. Κι αυτό απλώς και μόνο επειδή εγώ στη θέση του
θα τα χάριζα αυτά τα χρήματα. Ακριβώς επειδή συμφωνώ με τον συγγραφέα πως ο
τίτλος του βιβλίου του περικλείει μία πολύτιμη «προειδοποίηση για τις
μελλοντικές γενιές». Τις γενιές που θα χρεωθούν αναπόφευκτα τα λάθη των δικών
μας και άρα δεν νομίζω πως είναι δίκαιο να χρεωθούν τίποτα άλλο. Κάπως έτσι θα
υποστήριζα αυτή μου την ερώτηση προς τον κύριο Πάγκαλο. Αν είχε ενστάσεις όμως,
θα είχα κι άλλα να του πω, προκειμένου να τον πείσω.
Αν βέβαια ήθελα να γίνω λίγο πιο ουσιαστική, θα τον ρωτούσα
αν ο ίδιος θα εμπιστευόταν ως αυθεντικά τα λόγια ενός πολιτικού που παρέμεινε
στην πολιτική ζωή του τόπου για τριάντα δύο απολύτως κρίσιμα χρόνια και ως εκ
τούτου είναι βέβαιο πως συμμετείχε ενεργά στην σημερινή άτυπη ενόσω αναμφίβολη
χρεοκοπία της Ελλάδας, σε πρακτικό και, ακόμα χειρότερα, σε ηθικό επίπεδο.
«Τριάντα δύο χρόνια είναι μια ολόκληρη ζωή. Γιατί δεν φύγατε πιο πριν; Δεν
είχατε αντιληφθεί σε τι είδους βρώμικο παιχνίδι συμμετείχατε, ή μήπως είχατε
την πεποίθηση πως ήσασταν σε θέση να βελτιώσετε την πραγματικότητα, όντας
ενεργός πολιτικός; Κι αν ισχύει το δεύτερο, πείτε μας, παρακαλώ, τι κάνατε
εσείς προσωπικά για να μην φτάσουμε εδώ που φτάσαμε». Κάπως έτσι θα έθετα την
ερώτησή μου, νομίζω. Πολύ θα μ’ ενδιέφερε να λάβω την απάντησή του επ’ αυτού.
Δεν προβλέπω όμως να μου παραχωρεί συνέντευξη, τουλάχιστον
όχι τώρα κοντά. Εκείνος δεν θέλει άλλο πια να είναι πολιτικός κι εγώ ποτέ μου
δε θέλησα να γίνω δημοσιογράφος. Θα μπορούσα βέβαια να του στείλω ευθύς αμέσως
τις ερωτήσεις μου, μέσω twitter.
Προτίμησα όμως να μην τον ενοχλήσω απόψε. Προ ολίγου ανακάλυψα πως σήμερα ο Τεό
συμπλήρωσε εβδομήντα τρία χρόνια ζωής. Δεν έχω καμία στενάχωρη ερώτηση να του
στείλω, λοιπόν. Μονάχα την ευχή μου: να τα εκατοστήσει! Άλλωστε ο Πάγκαλος
είναι μόνο ένας από... τα όσα εκατομμύρια είμαστε, συνενόχων. Και για όσους σπεύσουν
να διαμαρτυρηθούν υπέρ της αθωότητάς τους, να πω πως ένα λαός είναι ένοχος
ακόμα και αν έχει απλώς και μόνο «χαμηλά αντανακλαστικά», όπως περιγράφει κάπου
στο βιβλίο του ο Θεόδωρος Πάγκαλος μία από τις διαστάσεις της διαφθοράς.
Αναμφισβήτητα, «διαφθορά υπάρχει πάντα, όπου υπάρχει
εξουσία, όποια κι αν είναι αυτή η εξουσία», όπως επισημαίνει ο κύριος Πάγκαλος
στο βιβλίο του. Η δεκαπενταετία όμως 1981-1996, τα «χρυσά χρόνια της ευημερίας»
του Έλληνα, για μένα δεν ήταν παρά μία μεταμφιεσμένη, στην πραγματικότητα μαύρη
περίοδος, κατά την οποία η διαφθορά μόνο που δεν κατοχυρώθηκε ως θεσμός. Παρ’
όλα αυτά, συμφωνώ απολύτως και με μία άλλη φράση του συγγραφέα: «η Βουλή είναι
αντανάκλαση της κοινωνίας», άρα θα ήταν άδικο για τον μακαρίτη πρωθυπουργό και
την απεχθή σε γενικές γραμμές παρέα του, αν δεν παραδεχόμουν πως ο σπόρος τους
φυτεύτηκε στο πιο γόνιμο έδαφος.
Ο Γιώργος Παπανδρέου, πρωθυπουργός μας μέχρι πριν λίγο
καιρό, κάποτε παραδέχτηκε δημόσια πως είμαστε ένας διεφθαρμένος λαός και για τα
λόγια του αυτά μισήθηκε απ’ όλους εκείνους που αρέσκονται να εντοπίζουν τα
σφάλματα πέρα και μακριά απ’ τους εαυτούς τους. Η αλήθεια όμως, το θέλουμε ή
όχι, είναι ακριβώς αυτή που αναφέρει ο Θεόδωρος Πάγκαλος στο τελευταίο αυτό βιβλίο
του: η Ελλάδα βρίσκεται στην ογδοηκοστή θέση στην παγκόσμια κατάταξη CPI (corruptionperceptionsindex, που στα ελληνικά
αποδίδεται ως «δείκτης αντίληψης διαφθοράς»).
Ως προς τις χώρες της ΕΕ δε, βρισκόμαστε στην τελευταία,
διόλου τιμητική θέση, από απόψεως ηθικής. Και οι πρωτεργάτες της διαφθοράς
φαίνεται πως βρίσκονται παντού στη χώρα, συνωστισμένοι πρωτίστως στα νοσοκομεία
ανά την επικράτεια, τις εφορίες, τις πολεοδομίες, την τοπική αυτοδιοίκηση και
το ΙΚΑ, ενώ ευνοείται τα μάλα από τις δύο παραφυάδες της, τη γραφειοκρατία και
την αδιαφάνεια, που βασιλεύουν σ’ αυτόν τον τόπο από πολύ παλιά.
Πως λοιπόν να μιλήσουμε για «άρτια κοινωνική συμβίωση» ή
αλλιώς «ευνομούμενη πολιτεία», όταν στερούμαστε ηθικής ως λαός; «Χέρι-χέρι
φασίστες και κομμουνιστές διαδίδουν τον μύθο του πολιτικού που κλέβει», γράφει
ο Θεόδωρος Πάγκαλος και μεταθέτει έτσι την ευθύνη από τους κυβερνητικούς στους
άντρες της αντιπολίτευσης και ειδικότερα στους «υπερεπαναστάτες αναρχικούς ή
οπαδούς του ΣΥΡΙΖΑ και τους χρυσαυγίτες με τις κουκούλες τους». Μ’ άλλα λόγια, στους
πρωτεργάτες του τριάντα τρία τοις εκατό του τελευταίου εκλογικού αποτελέσματος, κατά συνέπεια, στο
ένα τρίτο του ελληνικού λαού.
Βαθύτατη περιφρόνηση για τον άνθρωπο, την κρίση, τη
διαφορετικότητα και τις ιδιαιτερότητές του διακρίνει ο Θεόδωρος Πάγκαλος στο
βιβλίο του, σε κάθε αυταρχικό εγκέφαλο και αυτό είναι επίσης ένα από τα σημεία
στα οποία θα συμφωνήσω μαζί του. Τα απολυταρχικά καθεστώτα, όπως ορθώς περιγράφει
ο γνωστός πολιτικός, εφαρμόζουν στρατηγικές εξόντωσης οποιουδήποτε δεν έχει
προδιαγραφές να διαπλαστεί κατά το συμφέρον τους. Και σε τέτοιες πρακτικές
καταλήγουν αργά ή γρήγορα οι εκλεγμένοι με τις νεο-φασιστικές αντιλήψεις, που επιδιώκουν τη
διχόνοια, την κοινωνική αποσύνθεση και την πολιτισμική βαρβαρότητα. Εκλεγμένοι δηλαδή σαν μερικούς από αυτούς, τους οποίους πρόσφατα η λαϊκή κρίση
ανέδειξε ως αντάξιούς της.
Μ’ αυτά και μ’ αυτά, καθώς και με διάφορες δηλώσεις του, του
παρελθόντος, ο Θεόδωρος Πάγκαλος οπωσδήποτε δε γίνεται συμπαθής στα πλήθη. Παρά
ταύτα, εκλέχθηκε από τον λαό επί τριάντα δύο συναπτά έτη. Μήπως κι αυτοί οι
εκλογικοί σταυροί ανήκουν σε εκείνα που ο πάλαι ποτέ φανατικός ψηφοφόρος του ΠΑ.ΣΟ.Κ.
θέλει, σήμερα πια που έσβησαν τα φώτα της γιορτής, να λησμονήσει; Τη θέση μου
πως ο μέγας λαοπλάνος, Ανδρέας Παπανδρέου και η ομήγυρή του συνέβαλαν τα
μέγιστα στην ηθική καταστροφή αυτού του τόπου, την έχω διατυπώσει κάμποσες
φορές δημόσια.
Ο Πάγκαλος, σ’ αυτή του την «απολογία» (απολογία δική του
και ταυτόχρονα εκ μέρους της παράταξής του), αν μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει
ως τέτοιο το εν λόγω βιβλίο του, πασχίζει να εξηγήσει πως η κοινωνική ευημερία
ως κύριο μέλημα των κυβερνήσεων ΠΑ.ΣΟ.Κ., είναι αυτή που τελικά ευθύνεται για
τη σημερινή κατάληξη της χώρας. Δυστυχώς όμως, εγώ τουλάχιστον, αδυνατώ να
δεχθώ τον συγκεκριμένο ισχυρισμό του ως επαρκή δικαιολογία.
Το ότι κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, η συνολική δαπάνη
του κράτους, προκειμένου να προσφέρεται στον λαό (η αρεστή σε όλους) αφθονία, στηριζόταν
σε εσωτερικό και κυρίως σε εξωτερικό δανεισμό, ο οποίος καθώς το χρέος
διογκωνόταν επιβαρύνθηκε βαθμηδόν με δυσθεώρητα επιτόκια, κι αυτό όλο επειδή
ούτε η παραγωγικότητα της χώρας, ούτε οι εξωτερικοί δείκτες ήταν ικανοί να
καλύψουν έναν σπάταλο διοικητικό μηχανισμό, είναι προφανές πως αποτελεί
σοβαρότατη κατηγορία εναντίον των κυβερνώντων εκείνων των εποχών.
Τι άλλο αποκαλύπτει η επιλογή της υπερχρέωσης του
κράτους, αν όχι ανικανότητα, αναμεμειγμένη με ένα κίνητρο κάθε άλλο παρά αγνό,
την ψηφοθηρία και μαζί την επιδίωξη της ραστώνης ενός λαού έτσι κι αλλιώς
αμόρφωτου και άρα πρόθυμου να συγχωρήσει πολλά και διάφορα ατοπήματα των
ανθρώπων της εξουσίας, οικονομικής κυρίως φύσης. Τι λόγο είχε να ενοχληθεί η
Ελλάδα από τα «μαγειρέματα» των κυβερνώντων, αφού απ’ αυτά ακριβώς γέμιζε και η
ίδια την κοιλιά της κι ύστερα φυσικά, έπεφτε σε λήθαργο για να χωνέψει;
Ο Θεόδωρος Πάγκαλος, προ διετίας λέγοντας στη Βουλή «όλοι
μαζί τα φάγαμε!», είπε βεβαίως την αλήθεια. Αυτή η παραδοχή όμως δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση ικανό ελαφρυντικό για κανέναν. Κι αν κάποιοι σήμερα διατείνονται
πως εκείνη η πρότασή του υπήρξε ψευδής, πριν προβούν σε διαμαρτυρίες, προτείνω να
σκεφτούν σοβαρά μήπως αυτό που τους ενοχλεί σ’ αυτή την αποκάλυψη είναι εν
τέλει, είτε το ότι δεν πρόλαβαν να χορτάσουν όσο θα ’θελαν, είτε το ότι δεν
περίσσεψε φαΐ και για τώρα, που πια έπεσε πείνα.
Φυσικά, δεν είναι εύκολο να αρνηθεί ο οποιοσδήποτε να χώσει
το δάχτυλο στο βάζο με το γλυκό. Και εννοώ μ’ αυτό, πως προσωπικά εγώ
τουλάχιστον, δεν μπορώ να απαντήσω με βεβαιότητα για το κατά πόσον θα απείχα
απ’ την κατάχρηση, αν τύχαινε να βρεθώ σε μια θέση τέτοια που θα μου εξασφάλιζε
κέρδος, ίσως και πλούτο. Ιδίως, αν αυτή η φανταστική κατάσταση λάμβανε χώρα σ’
ένα τόπο με ποσοστά διαφθοράς σε κάθε επίπεδο, αντίστοιχα με αυτά της Ελλάδας
του ΠΑ.ΣΟ.Κ.
Αυτά όλα όμως, σε καμία περίπτωση δεν αθωώνουν ούτε τις
κυβερνήσεις της Ν.Δ., ούτε τους διεφθαρμένους των ενδιάμεσων περιόδων,
ψηφοφόρους και βουλευτές. Ευτυχώς, ο Πάγκαλος δεν αρνείται στο βιβλίο του την
καθοριστική ευθύνη που βαραίνει τα διαδοχικά κυβερνώντα κόμματα αναφορικά με
την κακοδιαχείριση που επέφερε τη χρεοκοπία της χώρας, θεωρεί όμως πως όποιος
τους ασκεί δριμεία κριτική θα πρέπει να είναι και σε θέση να εξηγήσει τι
ακριβώς θα έπραττε ο ίδιος ως κυβερνών.
Το βιβλίο του Θεόδωρου Πάγκαλου δεν αποφεύγει τις αιχμηρές
αναφορές. Θίγονται εκεί μέσα θέματα σπαρταριστά, όπως οι «εκλογές αυτοκτονίας»,
που διάλεξε ο Κώστας Καραμανλής προ τριετίας ως λύση απαλλαγής του από τις
ευθύνες του (πρακτική που μου θυμίζει πολύ τη στάση του Αλέξη Τσίπρα μετά τις
πρόσφατες βουλευτικές εκλογές), ευθύνες ουκ ολίγες που δεν χρειάζεται ιδιαίτερη
ευφυΐα για να καταλάβει κανείς πως έχουν ήδη προστεθεί στα
«περασμένα-ξεχασμένα» πολιτικά εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά περιόδους στην
πατρίδα μας.
Φευγαλέες αναφορές γίνονται επίσης σε άλλα πολύ διαφωτιστικά
θέματα, για παράδειγμα στο ότι το χρέος τη στιγμή της μεταπολίτευσης υπήρξε, ως
γνωστόν, μηδαμινό και στη χαλαρή δημοσιονομική πολιτική που ακολούθησε τη
χούντα, η οποία (πολιτική) και οδήγησε σε αύξηση των ελλειμμάτων, κατ’ επέκταση και του
χρέους, καθώς και στο φιλελεύθερο πρόγραμμα σταθεροποίησης της οικονομίας που
επιχείρησε ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης στις αρχές της δεκαετίας ’90, που
αποδοκιμάστηκε από τον ελληνικό λαό, ο οποίος προτίμησε να αγνοήσει τις ρητές
προειδοποιήσεις περί χρεοκοπίας, ως αβάσιμες προβλέψεις του «εθνικού μας
γκαντέμη», προβλέψεις που φυσικά επαληθεύτηκαν λίγα χρόνια αργότερα.
Λίγο εκτενέστερη αναφορά, για προφανείς λόγους, κάνει ο
Θεόδωρος Πάγκαλος στην καταστροφική συμβολή της σχετικά πρόσφατης κυβέρνησης
του Κώστα Καραμανλή στην οικονομία του τόπου. Προσωπικά βέβαια, χωρίς να είμαι ειδική,
τολμώ να υποθέσω πως ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός που σημειώθηκε στη διάρκεια
της δικής του διακυβέρνησης, δεν αφορά μόνο την ανικανότητα αυτού του αρχηγού
και του επιτελείου του.
Μπορεί την τετραετία 2005-2009 το δημόσιο έλλειμμα (τα έξοδα
του κράτους που υπερβαίνουν τα έσοδά του) να έφτασε από το 5.2% του Ακαθάριστου
Εγχώριου Προϊόντος στο 15,5% και το χρέος (οι συνολικές οφειλές της δημόσιας
διοίκησης, οι οποίες επηρεάζονται άμεσα από το έλλειμμα, κατά τρόπο ευθέως ανάλογο)
μας στην εξαετία 2004-2010 να αυξήθηκε κατά πενήντα τοις εκατό, είναι όμως απλό
να σκεφτεί κανείς πως αυτή η δραματική εξέλιξη λειτούργησε σε μεγάλο βαθμό
σωρευτικά, πως η οικονομική συντριβή μας, μ’ άλλα λόγια, οφείλεται σε μία μακρά
σειρά λάθος αν όχι εγκληματικών χειρισμών των υπευθύνων και άρα πως το σύνολο
της ευθύνης δεν βαραίνει αποκλειστικά τις πλάτες των συγκεκριμένων «δεξιών»
άχρηστων, όπως επιμένουν πολλοί αδαείς (ή επιτήδειοι) να υποστηρίζουν.
Ένα άλλο ζήτημα που θα ήθελα να στεκόταν ο κύριος Πάγκαλος
είναι το ξεχαρβάλωμα που ακολούθησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, η ανάληψη
των οποίων αποφασίστηκε επί ΠΑ.ΣΟ.Κ., ομοίως και η τέλεση των προετοιμασιών
τους. Λαμπρή ιδέα να κάνεις ένα πολύ μεγάλο party σπίτι σου, τι γίνεται όμως αν δεν αντέχει η τσέπη σου γούστα
τέτοιου κόστους; Ποιος δε θα ήθελε μία εμπεριστατωμένη απάντηση για το κατά
πόσον η περίφημη τελετή έναρξης του Δημήτρη Παπαϊωάννου, προκάλεσε εκτός από
φούσκωμα στα στήθη μας επίσης και άδειασμα στις τσέπες μας; Ομοίως, πολύ θα το
εκτιμούσα αν ο συγγραφέας φώτιζε λίγο δύο άλλα καυτά ζητήματα, το τι συμβαίνει
σ’ αυτή τη χώρα με τον κλήρο και τον στρατό. Τελικά, πόσο μας κοστίζουν οι
υποτιθέμενοι στυλοβάτες του έθνους;
Γράφοντας λοιπόν αυτή εδώ την ανάρτηση, κάτι βρήκα κι εγώ.
Γιατί βέβαια, άλλα βρίσκει κανείς όταν διαβάζει κι άλλα όταν γράφει. Βρήκα, ας
πούμε, πως ο λόγος που μ’ αρέσει ο Πάγκαλος (και κάνα δυο άλλοι) είναι το
θάρρος του, βρήκα τι θα μπορούσα να τον ρωτήσω σε μια υποθετική συνάντησή μας,
βρήκα τι λείπει ίσως απ’ αυτό το βιβλίο. Ανεξάρτητα απ’ όλα τα προηγούμενα, αναμένω
πλέον με αγωνία την έκδοση ενός επόμενου βιβλίου. Θα μπορούσε να έχει τον τίτλο
«Μαζί τα φάγαμε! Τώρα τι κάνουμε;».
Γιατί είναι βεβαίως πολύτιμο το να κατανοήσει ο καθένας από
εμάς πως βρεθήκαμε στην άκομψη στάση που στεκόμαστε σήμερα, αλλά αυτό είναι
μόνο το πρώτο βήμα. Το θέμα είναι τώρα τι γίνεται. Τι περιθώρια υπάρχουν να
σωθούμε; Τι ακριβώς πρέπει να γίνει και πως; Τι πρέπει να κάνει ο καθένας από
εμάς για να αλλάξουμε την κοινή μας κακή μοίρα; Θα ήθελα κάποιοι εν τω βάθει γνώστες
των θεμάτων αυτών, να κάτσουν να γράψουν ένα αναλυτικό εγχειρίδιο με ρεαλιστικές,
πρακτικές οδηγίες για τους Έλληνες πολίτες του σήμερα. Παιδεία μας λείπει. Ας
το αναλάβουν λοιπόν αυτό οι ικανοί.
Ας βρεθούν εκείνοι που θα μας πείσουν πράγματι γι αυτό που
αποπειράται και ο κύριος Πάγκαλος στο βιβλίο του, να απέχουμε, φερ’ ειπείν, του
κινήματος «δεν πληρώνω!». Ή να μας εξηγήσουν πως στην ευχή θα ξεφύγουμε από τον
φαύλο κύκλο που δημιουργήθηκε συνεπεία της κρίσης: «ανεργία – φοροδιαφυγή/φοροαποφυγή
– ανασφάλιστη εργασία». Και πως θα απαλλαγούμε από αυτό που μας κατατρέχει
όλους ανεξαιρέτως, την προσκόλλησή μας στα μικρά, μίζερα, προσωπικά μας
συμφέροντα. Όσο λάθος κι αν υποτεθεί πως θα τα λέει ένα τέτοιο βιβλίο... και
πάλι χρήσιμο θα ’ναι. Έτσι πιστεύω.
σας έχω νέα!
ο Mario δεν έχει καμία σχέση, απλώς πάντα αυτόν διαλέγω αν είναι για ποδαρικό.
τώρα βέβαια... το συγκεκριμένο τραγουδάκι του έχει μια κάποια σχέση με το καινούργιο μου ιστολόγιο.
"this is what you are" δε λέει;
αλλά, δεν είναι ώρα να πούμε περισσότερα.
μόνο για μια πρώτη γεύση, ιδού: σσουαΐ-σσουαΐ, που λεν κι οι Άραβες
για τα υπόλοιπα... επιφυλάσσομαι!
;)
